Biały Kamień

Dzielnica Wałbrzycha Biały Kamień, zwana przed wojną Weißstein, znana była już w XIV wieku. Do 1953 roku Biały Kamień był osobną gminą, w której głównym zajęciem było tkactwo i górnictwo.

Pierwsza wzmianka o miejscowości Biały Kamień (niem. Weißstein) pochodzi z 1305 roku. Początkowo Biały Kamień był jedną z wsi na terenie pogórza sudeckiego, która zmieniała właścicieli od rodziny Hochberg po rodziny Czettritz, Schellendorf, von Reuss aż stał się osobną gminą gdzieś na początku XIX wieku.

Historia miejscowości Biały Kamień nierozerwalnie związana jest z wydobywaniem węgla w tym regionie. A trzeba zaznaczyć, że pierwsza pisemna wzmianka o wydobywaniu węgla w tej wsi pochodzi z 1561r., kiedy to Hochbergowie oddali w dzierżawę kopalnię na Białym Kamieniu obywatelowi z pobliskiego Boguszowa.

Przez wieki wydobywano na Białym Kamieniu węgiel i dzisiaj nie jest inaczej. Kopacze węgla powrócili do starych metod wydobycia, bynajmniej nie z powodu niezawodności tych metod.

  Na Białym Kamieniu działały liczne małe kopalnie, które nie posiadały swoich nazw. W roku 1769 wydano prawo górnicze, które między innymi nakazywało nadać nazwy kopalniom. Wtedy to kopalnia na Białym Kamieniu otrzymała nazwę "Fuchs", po 1945 roku "Julia", a następnie od 1950 roku "Thorez" - od imienia przywódcy francuskiej partii komunistycznej.

 

Wraz z przejściem na gospodarkę wolnorynkową zaczął się dynamiczny proces likwidacji kopalń na Dolnym Śląsku, w tym również kopalni "Thorez". W 1993 roku powstało przedsiębiorstwo "Wałbrzyskie Kopalnie Węgla Kamiennego", które skupiało wszystkie wałbrzyskie kopalnie. Kopalnia Thorez na Białym Kamieniu została przemianowana na zakład "Julia". Ostatecznie wydobycie zakończono w 1996 roku. W roku tym, staraniami zapaleńców powstało Muzeum Przemysłu i Techniki w Wałbrzychu na terenie dawnego „Thoreza”, którego dyrektorem został znany wałbrzyszanin Jerzy Kosmaty.

Gwałtowny rozwój gminy Biały Kamień nastąpił dopiero w XIX wieku. W 1830 roku zanotowano, iż na Białym Kamieniu zamieszkiwały 862 osoby.

Na początku XX wieku, w 1927 roku, do Białego Kamienia włączone zostały Konradów (niem. Konradsthal) i Nowe Szczawno (niem. Neu Salzbrunn). Gmina Biały Kamień wtedy rozrosła się do 16 888 mieszkańców.

W gminie oprócz kopalń znajdowały się: szpital, cegielnia, huta przetapiająca złom, huta szkła, 11 fabryk, młyny i wiatraki.

Centrum gminy było zlokalizowane na skrzyżowaniu dzisiejszych ulic Gen. Andersa i Wysockiego (plac Hugo Kołłątaja niedaleko hotelu Qubus, kiedyś Skarbek). W miejscu tym zbudowano między innymi kościół ewangelicki, który został zburzony w latach 70. Ślady po parafii ewangelickiej możemy znaleźć przy ulicy Ludowej, gdzie w pomieszczeniu dawnej kaplicy cmentarnej odbywają się dzisiaj wesela i przyjęcia, a z dawnego cmentarza zrobiono mały park.

W 1860 roku wybudowano na Białym Kamieniu kościół katolicki pod wezwaniem Świętego Jerzego, który stoi po dziś dzień. Tuż przy kościele zlokalizowany został cmentarz, za którego obrębem przebiegała w okresie późniejszym linia kolejowa ze Szczawienka (Szczawna Dolnego, niem. Nieder Salzbrunn) przez Kuźnice Świdnickie do Mieroszowa (niem. Friedland). W 1914 roku linia kolejowa została zelektryfikowana, by ponownie w 1945 roku stracić elektryfikację na rzecz Związku Radzieckiego.

Na początku XX wieku, Biały Kamień połączono z Wałbrzychem linią tramwajową nr 3, która docierała do pobliskiego Szczawna Zdroju (niem. Nieder Salzbrunn).

Gmina Biały Kamień (niem. Weißstein) została ostatecznie włączona do Wałbrzycha w 1953 roku i do dnia dzisiejszego jest jedną z dzielnic Wałbrzycha.

Biały Kamień leży pomiędzy Wzgórzem Gedymina i górą Chełmiec, graniczy ze Szczawnem Zdrój. Z wyższych partii dzielnicy roztaczają się przepiękne widoki na zielone wzgórza, a wieczorami doskonale widoczny jest oświetlony Krzyż Milenijny na Chełmcu, który został postawiony w 2000 roku.

Dodatkowe informacje:

• http://www.odkrywca-online.com  
• Dr inż Eufrozyna Piątek, Historia kopalni węgla kamiennego "Julia"